O‘zbekistonda “HalOl” sertifikati: u biznesingizga nima uchun kerak, narxi qancha va qanday olinadi?

Oldinlari “Halal” belgisi ko‘pchilik uchun shunchaki chiroyli marketing nayrangi edi. Qadoqqa yashil yarim oy yopishtirilsa, savdo o‘saverardi. Ammo o‘yin qoidalari tubdan o‘zgardi. 2025-yil 1-maydan boshlab O‘zbekistonda “Halal” markirovkasi davlat nazoratiga olindi. Endi bu belgi uchun faqat SMIIC standartlari asosidagi rasmiy sertifikat talab qilinadi. Sertifikat olish ixtiyoriy bo‘lsa-da, yirik supermarketlar, eksport yoki import xomashyo bilan ishlashda u biznesning asosiy shartiga aylandi.

Agar siz oziq-ovqat, kosmetika yoki hatto oddiy qadoqlangan suv ishlab chiqarayotgan bo‘lsangiz va qadog‘ingiz noqonuniy belgi uchun jarima yig‘ib kelishini emas, balki savdoni oshirishini istasangiz, yangi qoidalarni tushunib olishingiz kerak bo‘ladi. Ushbu maqolada biz bevosita brendlar bilan ishlovchi agentlik sifatida hammasini ipidan-ignasigacha bayon qilamiz: bugungi kunda qonuniy sertifikatlarni kim beryapti, ishlab chiqarishingiz qanday mezonlar asosida tekshiriladi, bu jarayon necha pulga tushadi va qaysi kutilmagan mahsulotlarda halollik statusi hal qiluvchi rol o‘ynaydi.

Huquqiy asos: yangi o‘yin qoidalari

Sertifikatlash tartibi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 1-fevraldagi 57-sonli qarori bilan rasman tasdiqlangan. Barcha yangi talablar Islom mamlakatlari standartlar va metrologiya instituti — SMIIC standartlariga asoslanadi. Eng qiziq joyi shundaki, yangi nizomda “Halal” belgisining shakli va o‘lchami uchun yagona standart belgilangan. Ya’ni endi qadoq dizayniga moslab, belgini xohlagancha o‘lchamda chizib bo‘lmaydi.

Har bir ishlab chiqaruvchi qulog‘iga quyib olishi kerak bo‘lgan asosiy qoidalar:

·        Sertifikat olish ixtiyoriy, biroq sertifikatsiz “Halal” belgisini qadoqqa urish qat’iyan man etiladi.

·        Sertifikat uch yil muddatga beriladi.

·        Shu muddat ichida sertifikatlangan ishlab chiqarish korxonasi muntazam ravishda davriy tekshiruvdan o‘tib turadi.

Sertifikatni kim beradi?

Bugungi kunda O‘zbekistonda “Halal” sertifikatini davlat va xususiy tashkilotlar bermoqda. Ularning asosiy farqi — qaysi standartlarga tayanishi va eng muhimi, ular bergan qog‘oz qaysi bozorlarda tan olinishida.

UzHalalTest (UzTest)

Bu O‘zbekiston ilmiy-sinov va sifat nazorati markazi qoshidagi davlat organi bo‘lib, SMIIC standartlari bo‘yicha ishlaydi. Milliy tizimimiz ayni shu standartga asoslanadi. 2025-yilning oktyabr oyida UzTest mamlakatimizda birinchi bo‘lib Turkiya halol akkreditatsiya agentligidan (Helal Akreditasyon Kurumu) OIC/SMIIC 2:2019 standarti bo‘yicha nufuzli xalqaro akkreditatsiyani qo‘lga kiritdi. Bu standart halol sertifikatlash organlariga qo‘yiladigan talablarni belgilaydi. Mazkur hujjat asosan O‘zbekiston, Turkiya va Islom hamkorlik tashkiloti (IHT) mamlakatlari bozorlariga eshik ochadi. Ariza tris.uz portali orqali onlayn topshiriladi, berilgan sertifikatlar reyestri esa UzTest rasmiy saytida ochiq e’lon qilinadi. Murojaat uchun telefon: +998 93 555-98-88.

CERTIN HALAL

Bu esa Toshkentda joylashgan xususiy sertifikatlash organi. Ushbu tashkilot Fors ko‘rfazi mamlakatlari standartlari bo‘yicha ishlaydi: oziq-ovqat uchun UAE.S GSO 2055-1 va kosmetika uchun GSO 2055-4. Organning o‘z ma’lumotlariga ko‘ra, u BAA Sanoat va ilg‘or texnologiyalar vazirligida (MoIAT) ro‘yxatdan o‘tgan, shuning uchun uning sertifikati birinchi navbatda BAAga eksport qiluvchilar uchun mo‘ljallangan. Certin.uz saytida sertifikat olgan kompaniyalarning ochiq ro‘yxati turibdi: ular orasida sharbat, sous, qandolat, snek, choy, qadoqlangan suv va go‘sht mahsulotlari ishlab chiqaruvchilar bor. Narxni hisoblatish uchun arizani halal@certin.org pochtasiga jo‘natish mumkin. Telefon: +998 71 202-25-55.

Jarayon, muddatlar va narxlar

Agar ishlab chiqarishingiz yaxshi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa va hujjatlaringiz joyida bo‘lsa, butun jarayon taxminan bir oygina vaqtingizni oladi. Lekin tekshiruv (audit) paytida qandaydir kamchiliklar aniqlansa, ularni to‘g‘rilash uchun sizga 3 oydan 6 oygacha vaqt beriladi. Xullas, hammasi o‘zingizning va korxonangizning tayyorgarligiga bog‘liq.

Tekshiruvchi komissiya to‘g‘ridan to‘g‘ri ishlab chiqarish hududingizga kirib boradi va tasdiqlangan dastur bo‘yicha ishlaydi. Ular xomashyo, ombor, uskunalar, ish jarayoni, xodimlar va sanitariya holatini ipidan-ignasigacha o‘rganadi. Agar tarkib bo‘yicha salgina shubha tug‘ilsa, vakilingizning ko‘z o‘ngida namunalar olinib, to‘ppa-to‘g‘ri akkreditatsiyadan o‘tgan laboratoriyaga jo‘natiladi.

Endi eng asosiysi — qog‘ozbozlik. Bazaviy hujjatlar paketiga quyidagilar kiradi: kompaniyaning ro‘yxatdan o‘tganlik hujjatlari, texnik shartlar va retsepturalar, barcha mahsulotlar uchun spetsifikatsiyalar, xomashyolarning sifat pasportlari, ta’minotchilarning hujjatlari va ishlab chiqarish jarayonining to‘liq bayoni. Eng ko‘p pand beradigan joyi qayerda deysizmi? Chetdan kelgan (import) xomashyolarning hujjatlari chalaligi yoki yo‘qligi sababli jarayon ko‘pincha cho‘zilib ketadi. Shuning uchun ishni boshlashdan avval qog‘ozlarni joyiga qo‘ygan ma’qul.

Xo‘sh, buning narxi qancha?

UzTest'ning rasmiy ma’lumotlariga suyanadigan bo‘lsak, birinchi yil uchun sertifikatlash o‘rtacha 15 milliondan 20 million so‘mgacha tushadi. Sertifikat 3 yilga berilgani uchun keyingi har bir yilda bu narx 20–25 foizga arzonlashib boradi. Albatta, yakuniy summa osmondan olinmaydi — u mahsulotlaringizning turi (nomenklaturasi) qanchalik ko‘pligiga, ishlab chiqarish jarayonining murakkabligiga va joyiga chiqib tekshirish hajmiga qarab o‘zgaradi.

Eksportga yo‘llanma: xorijda kimning gapi o‘tadi?

Biznesdagi eng asosiy oltin qoidani bilib oling: dunyoda hamma davlat birdek tan oladigan universal halol sertifikatning o‘zi yo‘q. Har bir import qiluvchi davlat faqatgina o‘zining tan olingan organlar ro‘yxatiga suyanadi. Shuning uchun qaysi organdan sertifikat olishni tanlashdan avval o‘zingizga savol bering: “Yaqin 2–3 yil ichida mahsulotimni qaysi davlatga sotmoqchiman?”

Eksportga otlanishdan avval xaridoringizdan (importyordan) uning bozori qaysi tashkilotlarning sertifikatlarini qabul qilishini so‘rashni unutmang va buni o‘z organingizning akkreditatsiyasi bilan solishtirib ko‘ring.

MDH davlatlarida vaziyat qanday? Qozog‘istonda bu ish bilan bir nechta tashkilot, jumladan Musulmonlar idorasi (QMDB) qoshidagi tuzilmalar va Halol industriyasi assotsiatsiyasi shug‘ullanadi. Shuningdek, mamlakatda akkreditatsiyadan o‘tgan halol sertifikatlash organi ham faoliyat yuritadi. Rossiyadagi asosiy markazlar esa Rossiya Muftiylar kengashi tomonidan vakolat berilgan Rossiya musulmonlari idorasi qoshidagi “Xalyal” xalqaro standartlash va sertifikatlash markazi hamda Tatariston musulmonlari idorasi qoshidagi “Xalyal” standartlash markazi. Qirg‘iziston va Tojikistonda bu jarayonlar bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri muftiyatlar qoshidagi tuzilmalar shug‘ullanadi.

Qaysi sohalar sertifikatlanadi?

Ko‘pchilik halollik standarti faqatgina go‘shtga tegishli deb o‘ylaydi, ammo u ancha kengroq sohalarni qamrab oladi:

·        oziq-ovqat mahsulotlari — OIC/SMIIC 1 standarti bo‘yicha (bunga qandolat mahsulotlari, ichimliklar, sut mahsulotlari, sneklar, sous va ziravorlar kiradi);

·        go‘shtni so‘yish va qayta ishlash — bunda jarayonning o‘zi baholanadi: qassobning malakasi, so‘yish usuli va xomashyoni saqlash sharoitlari;

·        kosmetika va shaxsiy gigiyena vositalari — OIC/SMIIC 4 standarti asosida;

·        farmatsevtika va BFQlar — dorilarning kapsulalari, tabletka qobiqlari va siroplar;

·        umumiy ovqatlanish va mehmonxona biznesi — SMIIC'ning halol turizm standarti 2019-yildan beri amalda;

·        logistika va omborxona — halol va halol bo‘lmagan mahsulotlarning bir-biriga aralashmay, alohida saqlanishi va tashilishini tasdiqlash uchun.

Kutilmagan toifalar: sertifikat qayerda kerak va nima uchun?

Iste’molchilar ba’zi mahsulotlarni tabiatan halol deb hisoblashga o‘rganib qolishgan. Lekin amaliyot shuni ko‘rsatadiki, asosiy xavf mahsulotning asosiy xomashyosida emas, balki unga qo‘shiladigan qo‘shimchalar, yordamchi texnologik vositalar va qayta ishlash usullarida yashiringan bo‘ladi.

Masalan, oddiy ichimlik suvini olaylik. Aslida suv tabiatan toza va shariat uni sertifikatlashni talab qilmaydi. Shunday bo‘lsa-da, suv ishlab chiqaruvchilar baribir bu jarayondan o‘tishadi. Sababi nimada? Gap suvni tozalash jarayonida: tozalashda turli filtrlovchi materiallardan, jumladan faollashtirilgan ko‘mirdan foydalanilishi mumkin va aynan shu ko‘mirning kelib chiqishini tasdiqlash shart. Agar suv minerallar bilan boyitilgan yoki unga aromatizator qo‘shilgan bo‘lsa, uning tarkibida albatta tekshirilishi kerak bo‘lgan qo‘shimchalar bor degani. Qolaversa, Fors ko‘rfazidagi xaridorlar uchun suv idishidagi bu belgi polkadagi odatiy va majburiy standartga aylangan. Xulosa shuki, oddiy ichimlik suvi uchun ichki bozorga chiqishda sertifikat — bu shunchaki brendning o‘rnini belgilash (pozitsiyalash) quroli bo‘lsa, funksional suvlar va eksport uchun bu zarurat.

Boshqa toifalardagi yashirin xavflar

Qo‘shimchalarsiz, sof tabiiy va o‘simlikka mansub mahsulotlar — tuz, choy, don mahsulotlari va ziravorlarda xavf deyarli yo‘q. Ular uchun sertifikat olish bu birinchi navbatda eksport eshiklarini ochish va yirik tarmoqlar bilan bemalol ishlash uchun kuchli vosita hisoblanadi.

Ishlab chiqarishdagi baholash mezonlari

Talablar turli tizimlarda biroz farq qilsa-da, hamma uchun umumiy bo‘lgan qat’iy bazaviy qoidalar bor:

·        Tarkibda cho‘chqa go‘shti, qon, spirtli ichimliklar va kelib chiqishi man etilgan har qanday komponentlarning umuman yo‘qligi.

·        Go‘sht xomashyosi — faqat shariat qoidalariga ko‘ra so‘yilgan hayvonlardan olingan bo‘lishi.

·        Har bir ingrediyentning (jumladan chetdan kelgan premikslar, aromatizatorlar va qo‘shimchalarning) kelib chiqishini tasdiqlovchi hujjatlar joyida bo‘lishi.

·        Aralashib ketish holatlariga yo‘l qo‘ymaslik: halol va nohalol mahsulotlarni alohida saqlash, uskunalardan alohida foydalanish va sanitariya ishlovini berish.

·        Hatto yuvish va texnologik vositalar tarkibida ham taqiqlangan moddalarning bo‘lmasligi.

·        Korxonaning o‘zida halol talablariga rioya qilish bo‘yicha mas’ul shaxs va bu bo‘yicha maxsus o‘qitilgan xodimlarning mavjudligi.

·        Mahsulotning qayerdan kelib, qayerga ketayotganini ko‘rsatuvchi kuchli ichki nazorat va uning to‘liq hujjatlashtirilishi.

Xullas, bugungi kunda sertifikatlash — bu biznesingizning yetukligi va shaffofligini sinovdan o‘tkazadigan haqiqiy imtihon. Ammo barcha bosqichlardan o‘tib, sertifikatni qo‘lga kiritganingizdan so‘ng oldinda yana bir katta vazifa paydo bo‘ladi: bu qadriyatni xaridorga qanday qilib tabiiy, ko‘zga tashlanadigan tarzda yetkazish mumkin?

Agar siz mahsulotingizning ichini tartibga keltirib, qonuniy statusga ega bo‘lgan bo‘lsangiz, Minim jamoasi ushbu yangi sifat belgisini qadog‘ingizga ideal tarzda joylashtirib berishga tayyor. Biz brendingiz do‘kon polkalarida yaqqol ajralib turishiga va ishonch bilan sotilishiga yordam beramiz!

Manbalar

·        Gazeta.uz — Vazirlar Mahkamasining “Halol” sertifikatlash tartibi to‘g‘risidagi 57-sonli qarori: https://www.gazeta.uz/ru/2025/02/04/halal-certification/

·        Gazeta.uz — “Halal” belgisi standarti to‘g‘risidagi nizom: https://www.gazeta.uz/oz/2025/02/03/halol/

·        Gazeta.uz — UzHalalTest'ning HAK agentligi tomonidan akkreditatsiyadan o‘tishi: https://www.gazeta.uz/oz/2025/10/16/halal/

·        UzTest — Halol mahsulot va xizmatlarni sertifikatlash bo‘limi: https://uztest.uz/en/production-departments/certification-of-halal-products-and-services/

·        CERTIN HALAL — standartlar va sertifikatlangan kompaniyalar reyestri: https://certin.uz/halal-certification/

·        UzTest — laboratoriya sinovlarining narxnomasi (prays-listi): https://uztest.uz/ru/otkrytye-dannye/kalkulyatsiya/

·        Norma.uz — sertifikatlash tartib-taomillari: https://www.norma.uz/novoe_v_zakonodatelstve/vvoditsya_procedura_sertifikacii_produkcii_i_uslug_halyal

·        SMIIC — halol standartlar seriyasi: https://www.comcec.org/wp-content/uploads/2021/07/SMIIC-EN.pdf

·        SMIIC — OIC/SMIIC 4, halol kosmetika standarti: https://smiic.org/en/projects/2

·        Informburo.kz — Qozog‘istonda halol sertifikatlash: https://informburo.kz/novosti/adal-vmesto-halal-458.html

·        Forbes.kz — Qozog‘istondagi akkreditatsiyadan o‘tgan organ: https://forbes.kz/news/newsid_311085/amp

·        Rossiya Musulmonlari idorasi qoshidagi “Xalyal” xalqaro standartlash va sertifikatlash markazi: https://meatindustry.ru/catalog/uchastniki-vystavki-2025/mezhdunarodnyy-tsentr-standartizatsii-i-sertifikatsii-khalyal-pri-dukhovnom-upravlenii-musulman-ross/