Oʻzbek lotin va kirill yozuvi uchun shriftlar: ikki tilli qadoqni qanday terish kerak?

Xalqimizda “Tilga eʼtibor — elga eʼtibor” degan gap bor. Qadoq bilan ham xuddi shunday: tarkibdagi bitta notoʻgʻri harf xaridorga brend uning tiliga qanday qarashini koʻrsatib qoʻyadi. Maket tasdiqlandi, tiraj chop etildi, tarkibda esa “oʻ” oʻrnida toʻgʻri apostrofli “o” yoki boʻsh kvadrat turibdi. Bunday holat shrift ekrandagi chiroyli lotin harflariga qarab tanlanib, oʻzbekcha belgilar faqat bosmada tekshirilganda yuz beradi. Endi masalaning ikkinchi tomoni ham bor: 2026-yil 21-oktabrda oʻzbek alifbosidagi toʻrtta harfni oʻzgartiradigan qonun imzolandi. Quyida shrift qaysi belgilarni qoʻllab-quvvatlashi kerakligi, islohot nimani oʻzgartirishi, ikki tilni old va orqa tomonga qanday joylash va shriftni bosmadan oldin qanday tekshirishni koʻrib chiqamiz.

Qisqacha. Ikki tilli qadoq uchun ikkala yozuvning barcha oʻzbekcha belgilari bor bitta shrift oilasi tanlanadi: lotin yozuvi uchun ʻ va ʼ belgilari, kirill yozuvi uchun oʻ, q, gʻ va h harflari, alifbo islohotini hisobga olib esa Ö, Ğ, Ş va Ç ham. Oʻzbekcha matn asosiy qilinadi, ikkinchi til shu shriftning boshqa yozilishida teriladi, har bir belgi esa bosmaxonaga yuborishdan oldin tekshiriladi.

Oʻzbekcha qadoq uchun shrift qaysi harflarni qoʻllab-quvvatlashi kerak?

Shriftda ikkala yozuvning oʻzbekcha belgilari boʻlishi va ular oʻxshash belgilar bilan almashtirilmasdan, alohida belgi sifatida terilishi kerak. Koʻpincha harflarning oʻzi emas, ularning yonidagi belgilar “buziladi”.

Google Fonts belgilar toʻplamlari yaxshi moʻljal boʻladi. Asosiy kirill toʻplami GF Cyrillic Core sakkizta oʻzbekcha harfning barchasini oʻz ichiga oladi, asosiy lotin toʻplami GF Latin Core esa Ö, Ğ, Ş va Ç ni oladi, lekin ʻ va ʼ belgilarini olmaydi (Google Fonts Glyphsets). Shuning uchun “lotin yozuvini qoʻllaydi” degan belgi oʻ va gʻ haqida hali hech narsa demaydi: bu belgilar alohida tekshiriladi.

Oʻzbek alifbosi haqidagi yangi qonun nimani oʻzgartiradi?

Qonun lotin alifbosidagi toʻrtta harfni oʻzgartiradi va rasmiy eʼlon qilinganidan olti oy oʻtib kuchga kiradi. Prezident uni 2026-yil 21-oktabrda imzoladi (Gov.uz, rus tilida):

• Oʻ oʻ → Ö ö;
• Gʻ gʻ → Ğ ğ;
• Sh sh → Ş ş;
• Ch ch → Ç ç.

Ng harf birikmasi endi alohida harf hisoblanmaydi, ʼ belgisi esa alifboda saqlanib qoladi. Yangi alifbo 28 ta harf va apostrofdan iborat (Spot.uz, 10.09.2026, rus tilida). Dunyo.info hisobiga koʻra, qonun 2027-yil 22-aprelda kuchga kiradi (Dunyo.info, 22.10.2026, rus tilida).

Qonun qadoqni shoshilinch qayta chop etishni talab qilmaydi. Kuchga kirguniga qadar rasmiylashtirilgan hujjatlar oʻz kuchida qoladi, peshlavhalar va koʻrsatkichlar esa foydalanish muddati tugashi bilan bosqichma-bosqich almashtiriladi (Gov.uz, 10.09.2026, rus tilida). Rasmiy xabarlarda etiketka va qadoq haqida alohida gap yoʻq [aniqlansin: oʻtish davri qadoqqa qanday tatbiq etilishi — lex.uz dagi qonun matni boʻyicha].

Amaliy xulosa: yangi qadoq uchun shriftni hozirdan alifboning ikkala variantini hisobga olib tanlang. Oʻtishni alohida qayta bosma qilmasdan, navbatdagi rejali tiraj yoki redizayn bilan birga qilish qulay.

Ikki tilli qadoqda qaysi til asosiy boʻlishi kerak?

Asosiy til — oʻzbek tili. “Davlat tili haqida”gi qonunning 22-moddasi Oʻzbekiston korxonalari mahsulotini oʻzbek tilida va millatlararo muloqot tilida yorliq, yoʻriqnoma va etiketkalar bilan taʼminlashni talab qiladi (Lex.uz). Raqobat qoʻmitasi “Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi qonunning 6-moddasiga tayanib, tovar haqidagi maʼlumot davlat tilida berilishini, boshqa tillarda esa qoʻshimcha ravishda berilishi mumkinligini eslatadi (Anhor.uz, 22.04.2025, rus tilida).

Bozor nuqtai nazaridan ham dalil bor. 2026-yilgi aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra, oʻzbek tili mamlakat aholisining 91,3 foizi va Toshkent aholisining 84,7 foizi uchun asosiy muloqot tili hisoblanadi (stat.uz, PDF).

Muhim izoh: oziq-ovqat mahsulotini markirovkalash boʻyicha umumiy texnik reglament (Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 12-iyuldagi 490-son qarori) 2025-yil 2-sentabrda oʻz kuchini yoʻqotgan (Lex.uz). Muayyan toifaga oid talablarni bosmadan oldin yurist yoki sertifikatlash organi bilan aniqlashtiring.

Old tomon jadvalga aylanib qolmasligi uchun ikki tilni qanday joylash kerak?

Old tomon bitta tilda sotadi, orqa tomon esa ikki tilda maʼlumot beradi. Old tomonda nom, taʼm yoki nav va oʻzbek tilidagi bitta asosiy xabar qoladi; ruscha matn ularni kichikroq kegl yoki yengilroq yozilishda takrorlaydi.

1. Bitta shrift oilasi, ikki xil yozilish. Oʻzbekcha matnni, masalan, yarim qalin, ruschasini oddiy yozilishda tering. Ikki til uchun ikki xil shrift bir-biri bilan bahslashadi va orqa tomonni ola-bula qilib qoʻyadi.
2. Tillar qatorlar bilan emas, bloklar bilan ajratiladi. Tarkib, saqlash sharoiti va manzil avval toʻliq oʻzbek tilida, keyin toʻliq rus tilida beriladi. Qatorlarni almashtirib yozish ikkala tilni ham oʻqishga xalaqit beradi.
3. Joy lotin yozuviga qarab hisoblanadi. Sh va ch harf birikmalari soʻzni uzaytiradi: “shirinliklar” — 12 ta belgi, xuddi shu soʻz kirill yozuvida — 11 ta. Kirill yozuviga moʻljallab terilgan maket lotin yozuvida koʻpincha sigʻmay qoladi.
4. Soʻz ʻ belgisida boʻlinmaydi. “o” va “ʻ” ni turli qatorlarga koʻchirish harfni imlo xatosiga aylantiradi.
5. ʻ belgisining oraligʻi qoʻlda sozlanadi. Koʻp shriftlarda u “o” va “g” dan juda uzoqda turadi va soʻz boʻlaklarga ajralib ketadi.

Qadoqdagi oʻzbekcha matnlarni tarjima qilish emas, moslashtirish haqida xalqaro bozorga chiqishdagi odatiy xatolar haqidagi maqolada batafsil yozilgan (rus tilida).

Shriftni bosmaxonaga yuborishdan oldin qanday tekshirish kerak?

Shrift ekrandagi birinchi taassurotga qarab emas, nazorat qatori va tayyor fayl boʻyicha tekshiriladi.

• Nazorat qatorini tering: “Oʻoʻ Gʻgʻ taʼm Öö Ğğ Şş Çç” va kirill yozuvidagi toʻrtta oʻzbekcha harf — maketdagi barcha yozilishlarda.
• Matndagi toʻgʻri apostrof va teskari urgʻu belgilarini toping va ularni ʻ va ʼ bilan almashtiring.
• Dastur harflarni boshqa shriftdan olib qoʻymaganiga ishonch hosil qiling: almashtirilgan belgilarning qalinligi va balandligi boshqacha boʻladi.
• Orqa tomondagi mayda kegldagi matnni sinov bosmasida tekshiring: ingichka ʻ belgisi oq rangli matnda va koʻp rangli fonda birinchi boʻlib yoʻqoladi.
• Shriftlarni egri chiziqlarga aylantiring yoki PDF ga joylang va matnni tasdiqlangan variant bilan yana bir bor solishtiring.
• Litsenziyani tekshiring: u shriftdan qadoqda tijorat maqsadida foydalanishga ruxsat beradimi.

Mayda tipografikaning qaysi qismini mahalliy uskunada chop etish mumkinligi Oʻzbekistondagi bosma texnologiyalari haqidagi maqolada yoritilgan (rus tilida).

Amalda qanday koʻrinadi: Minim keyslari

Talkan loyihasida — besh xil taʼmli guruch yormasi — qadoq ham arab mamlakatlarida, ham ichki bozorda sotilishi kerak edi. Shuning uchun Minim logotip ustiga arab yozuvini qoʻshdi, “MORE PROTEIN” yozuvi, “Halal” sertifikati va “Nutri-score A” belgisi esa eng koʻzga koʻrinadigan joylarni egalladi. Bitta qadoqdagi bir nechta yozuv har birining oʻz vazifasi va ierarxiyada oʻz oʻrni boʻlganda ishlaydi.

Garnet loyihasida — xoʻjalik mollarining 25–30 SKU si uchun yagona dizayn tizimi — agentlik shelftokerlar uchun oʻzbek lotin yozuvida shior tayyorladi: “KERAKLI PAYTDA, KERAKLI YECHIM!”. Bu yerda oʻzbekcha shior ruschadan tarjima emas, brendning oʻz iborasi boʻlib jaranglaydi.

“[iqtibos qoralamasi — muallif bilan kelishilsin] Oʻzbekistonda qadoq uchun shrift old tomondagi eng chiroyli qatorga qarab emas, orqa tomondagi eng noqulay qatorga — ʻ belgisi va kirillcha oʻzbek harflari bilan ikki tilda yozilgan tarkibga qarab tanlanadi. Shrift shu qatorga bardosh bersa, old tomonga ham bardosh beradi.” — Lazizxoʻja Sharipov, Minim Design asoschisi va direktori

Koʻp beriladigan savollar

Qadoqdagi oʻzbekcha matnni kirill yozuvida yozish mumkinmi?

Oʻzbek tilining rasmiy yozuvi — lotin yozuvi, yangi qonunga koʻra unda yana toʻrtta harf oʻzgaradi. Kirill yozuviga oʻrgangan xaridorlar uchun baʼzan kirillcha matn ham qoʻshiladi, lekin asosiy oʻzbekcha matnni lotin yozuvida berish xavfsizroq. Brend kirill yozuvini saqlamoqchi boʻlsa, shriftni oʻzbekcha harflarga tekshiring va qarorni yurist bilan kelishing.

Alifbo islohotidan keyin qadoqni qayta chop etish kerakmi?

Rasmiy xabarlar shoshilinch qayta bosmani talab qilmaydi: qonun kuchga kirgunga qadar berilgan hujjatlar oʻz kuchida qoladi, peshlavhalar esa bosqichma-bosqich almashtiriladi. Qadoq uchun alohida muddatlar belgilanmagan. Yangi harflarga navbatdagi rejali tiraj bilan oʻtish va Ö, Ğ, Ş va Ç harflari bor shriftni oldindan tanlash oqilona.

Shriftda ʻ belgisi boʻlmasa, uni nima bilan almashtirish mumkin?

Toʻgʻri apostrof qoʻygandan koʻra shriftni almashtirgan yoki belgini chizib qoʻshgan maʼqul. Zaxira variant sifatida shakli ʻ ga oʻxshash tipografik qoʻshtirnoq (U+2018) ishlatilishi mumkin. Toʻgʻri apostrof va teskari urgʻu belgisi imlo xatosiga oʻxshaydi va mayda keglda yomon oʻqiladi. Belgi maketdagi har bir yozilishda tekshiriladi.

Ikki tilli qadoqda qaysi tilni kattaroq berish kerak?

Oʻzbek tili kattaroq va yuqoriroq beriladi: buni davlat tili haqidagi qonun talab qiladi, bundan tashqari, u mamlakat aholisining 91,3 foizi uchun asosiy muloqot tili. Ruscha matn oʻzbekchasini shu shriftda, lekin kichikroq kegl yoki yengilroq yozilishda takrorlaydi. Old tomonda ikkinchi tilni nom va taʼmgacha qisqartirish mumkin.

Oʻzbekcha harflari bor shriftni qayerdan topish mumkin?

Kengaytirilgan lotin va kirill yozuvini qoʻllab-quvvatlashini bildirgan yirik shrift oilalaridan, masalan, Google Fonts katalogidan boshlang. Biroq belgilar toʻplamining tavsifi ʻ va ʼ borligini kafolatlamaydi: Google Fonts asosiy lotin toʻplamida ular yoʻq. Litsenziya sotib olishdan oldin barcha oʻzbekcha belgilar bor nazorat qatorini terib koʻring.

Asosiy xulosa

Tayyor tirajda “oʻ” oʻrnidagi kvadrat sahifalovchining imlo xatosi emas, balki shrift tanlashdagi xato. Oʻzbekcha qadoq ikki, 2027-yildan esa amalda uch xil harf variantida teriladi: bugun oʻ va gʻ, islohotdan keyin Ö, Ğ, Ş va Ç, bundan tashqari kirill yozuviga oʻrganganlar uchun kirillcha matn. Yangi loyiha uchun shriftni darhol uchala variantni hisobga olib tanlash kerak. Oʻzbekcha matn asosiy boʻladi, ruschasi uni shu shriftda takrorlaydi, nazorat qatori esa bosmadan keyin emas, oldin tekshiriladi. Shunda alifbo islohoti qadoq omborini tashlab yuborishga sabab emas, navbatdagi tirajdagi rejali matn almashinuviga aylanadi.

Muallif haqida. Lazizxoʻja Sharipov — Minim Design asoschisi va direktori, agentlikni 2019-yilda tashkil topganidan beri boshqarib keladi.

Minim Design haqida. Minim Design — 2019-yilda tashkil etilgan Toshkentdagi qadoq dizayni agentligi. Jamoada 20 dan ortiq mutaxassis ishlaydi, agentlik hisobida 1156 ta yakunlangan loyiha va 12 mamlakatga xizmat eksporti bor. Minim loyihani toʻliq olib boradi: neyming, logotip, qadoq dizayni, 3D vizualizatsiya va bosma nazorati. Agentlik ishlari Packaging of the World, Dieline va World Brand Design Society nashrlarida chop etilgan.

Manbalar

• Gov.uz, Migratsiya agentligi — Prezident oʻzbek alifbosini takomillashtirish haqidagi qonunni imzoladi (2026-yil 21-oktabr): gov.uz
• Gov.uz, Inspeksiya — Senat oʻzbek alifbosini oʻzgartirish haqidagi qonunni maʼqulladi (2026-yil 10-sentabr): gov.uz
• Spot.uz — 28 ta harf va apostrofdan iborat yangi alifbo (2026-yil 10-sentabr): spot.uz
• Dunyo.info — qonunning kuchga kirish sanasi (2026-yil 22-oktabr): dunyo.info
• Milliy statistika qoʻmitasi — 2026-yilgi aholini roʻyxatga olish natijalari, muloqot tillari: stat.uz, PDF
• Lex.uz — “Davlat tili haqida”gi qonun, 22-modda: lex.uz
• Anhor.uz — Raqobat qoʻmitasi “Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida”gi qonunning 6-moddasi haqida (2025-yil 22-aprel): anhor.uz
• Lex.uz — Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 12-iyuldagi 490-son qarori, 2025-yil 2-sentabrda oʻz kuchini yoʻqotgan: lex.uz
• Google Fonts — GF Cyrillic Core va GF Latin Core belgilar toʻplamlari: github.com